Studentenkeuken

Rare ziekten, rare namen en afkortingen

Wat is BSE?

BSE (Bovine Spongiforme Encefalopathie) is een dodelijke hersenziekte bij koeien en wordt ook wel gekke koeienziekte genoemd. Via het voer is de ziekte enorm besmettelijk voor koeien. Als mensen besmet vlees binnenkrijgen, kan een klein risico bestaan op een eveneens dodelijke hersenziekte, die variant Creutzfeld Jacob ziekte heet (vCJD). In Nederland heeft nog niemand hebben 2 personen deze ziekte gekregen, maar en in Engeland helaas welzo�n 150. De ziekte is nog maar pas ontdekt. Inmiddels zijn er zoveel maatregelen genomen dat we kunnen stellen dat het vlees dat in de winkel ligt veilig is.
BSE is mogelijk spontaan ontstaan waarna de ziekte zich kon verspreiden door slordig bereid diermeel waarin koeien met BSE werden verwerkt. Inmiddels is diermeel nadrukkelijk verboden voor koeien. BSE heeft op grote schaal in Engeland gewoed, op kleinere schaal in Zwitserland en Portugal en nog minder in andere Europese landen. Buiten Europa is de ziekte nog zeer zeldzaam. Nederland heeft tot nu toe ruim 20 80 gevallen van BSE ontdekt.

CJD

Dit is de afkorting voor de ziekte die Creutzfeld Jacob heet, een dodelijke hersenziekte die lijkt op dementie. Over de hele wereld komt jaarlijks ongeveer ��n geval per miljoen inwoners voor. De ziekte is in het nieuws gekomen omdat er een nieuwe ziekte is ontdekt die hier sterk op lijkt. Deze nieuwe ziekte noemen we variant van Creutzfeld Jacob ziekte (vCJD). Het verschil met de gewone vorm van de ziekte is dat de pati�nten jong zijn en dat de ziekte een snel verloop heeft. Genezen is vooralsnog niet mogelijk, maar misschien komt er binnenkort een methode om de ziekte te stoppen. In Nederland zijn nog geen2 pati�nten van met vCJD gevonden, maar en in Engeland zijn er de laatste jaren ongeveer honderd 150 mensen aan overleden. De oorzaak van CJD is waarschijnlijk spontaan, de oorzaak van vCJD is zeer waarschijnlijk BSE. Er kan een lange periode zitten tussen het oplopen van een besmetting en het ontstaan van de ziekte, daardoor is momenteel nog niet duidelijk op hoeveel slachtoffers we moeten rekenen.

Is MKZ schadelijk voor de mens?

De afkorting MKZ staat voor mond en klauwzeer. Dit is een zeer besmettelijke ziekte die voor kan komen bij evenhoevige dieren als koeien, schapen, en geiten, wilde zwijnen, ree�n. De ziekte is vervelend voor de dieren, maar meestal niet dodelijk. Mensen die vlees van een dier met deze ziekte eten, worden daar niet ziek van. Toch heeft de veehouderij er veel voor over om dieren met MKZ onmiddellijk te doden en te laten verbranden. Dat is om te voorkomen dat nog meer dieren de besmettelijke ziekte krijgen.
In de winter van 2000/2001 kwam MKZ op grote schaal in Nederland en vooral in Engeland voor. Nederland exporteert veel vlees en dieren, maar de importerende landen waren tijdens de MKZ-epidemie bang dat ze daarmee ook MKZ importeerden. Daarom testten importeurs het vlees op MKZ. Het is mogelijk dieren in te enten zodat ze de ziekte niet krijgen. Toch wordt dat alleen in noodgevallen gedaan, omdat het vlees van een inge�nt dier in het onderzoek precies hetzelfde resultaat geeft als het vlees van een ziek dier. Inenten blokkeert dus de export van vlees.

MRL: nog een afkorting�

Het maximale residu level (MRL) is het maximum gehalte van een contaminant dat in een product aanwezig mag zijn. Zit er meer in een product, dan voldoet het niet meer aan de voorschriften van de Warenwet. De Keuringsdienst van Waren controleert of het MRL voor milieucontaminanten of pesticiden wordt overschreden.

Nitraat, nitriet en nitrosaminen: wat zijn dat?

Nitraat komt voor in de bodem en daardoor ook in planten. Sommige planten bevatten meer nitraat dan andere. Het nitraatgehalte is mede afhankelijk van de kweekomstandigheden zoals de hoeveelheid mest en licht. Nitraat zelf is niet zo giftig, het wordt echter gedeeltelijk door bacteri�n omgezet in nitriet. Dit gebeurt vooral tijdens het opwarmen en afkoelen van voedsel. Nitraatrijke groente kan daarom beter niet worden opgewarmd. Nitriet bindt aan de haemgroep van rode bloedlichaampjes, zodat minder zuurstof vervoerd kan worden. Vooral baby�s kunnen hierdoor zuurstofgebrek krijgen. Het advies is daarom maximaal 2x per week nitraatrijke groente te eten. Nitriet kan binden aan bepaalde eiwitten waarbij nitrosamines gevormd worden. Dit zijn kankerverwekkende verbindingen. Om mogelijke risico�s te voorkomen is het beter om nitraatrijke groente niet te vaak met vis te combineren.

Prionen, nare stofjes maar wat zijn het?

Prionen zijn specifieke stukjes eiwit die in mensen en dieren voorkomen. De functie van prionen is niet duidelijk. Prionen kwamen in het nieuws toen bleek dat BSE-besmetting via prionen loopt. Een koe die prionen van een BSE-koe binnenkrijgt, loopt groot risico zelf BSE te krijgen. Als mensen prionen van een BSE-koe binnenkrijgen gaan we ervan uit dat ze een klein risico lopen op de hersenziekte variant van Creutzfeld Jacob (vCJD). Anders dan ziekteverwekkende bacteri�n zijn prionen helaas niet door verhitting uit te schakelen. BSE-koeien en weefsels van koeien waarin mogelijk BSE-prionen voorkomen, worden daarom verbrand om verspreiding van deze schadelijke prionen te bestrijden.

Sulfiet (bisulfiet / metabisulfiet)

Sulfiet, bisulfiet en metabisulfiet worden als zouten van natrium, kalium of calcium toegevoegd aan vlees, fruit of groente om de houdbaarheid te verlengen. Als conserveermiddelen verlengen ze de houdbaarheid door de bacteriegroei te remmen. Sulfiet wordt afgebroken tot sulfaat en verlaat het lichaam via de urine. Sulfiet breekt vitamine B1 en vitamine D af, en maakt histamine vrij. Hierdoor kunnen mensen die overgevoelig zijn voor sulfiet na consumptie last krijgen van rode striemen, oedeem en astma. Astmapati�nten kunnen het door sulfiet nog benauwder krijgen.

Is varkenspest gevaarlijk voor de mens?

Dit is een besmettelijke ziekte onder varkens. Het is niet schadelijk voor mensen, als je vlees van een varken met varkenspest zou eten krijg je daar niets van. Varkens met varkenspest groeien niet meer, worden flink ziek en kunnen voortijdig doodgaan. De boer is daar dus niet blij mee en omdat de ziekte besmettelijk is, wordt er in de veehouderij goed opgelet om de ziekte buiten de deur te houden. Varkenspest is een virusziekte en het virus dat de besmetting over brengt kan voorkomen in ons eten. Wij hebben daar zelf geen last van, maar als etensresten aan varkens worden gevoerd kan het mis gaan. Etensresten zo aan varkens voeren is dan ook verboden.

Waarom is het voor mensen van belang dat het veevoer gezond is?

Via het veevoer kunnen dieren schadelijke stoffen binnenkrijgen die indirect de mens bereiken die dierlijke producten consumeert. Om de directe risico�s voor dieren en de indirecte risico�s voor mensen te beperken, zijn er regels waaraan het veevoer moet voldoen. Voorbeelden van mogelijk schadelijke stoffen in het veevoer zijn: schimmelgif (aflatoxine = kankerverwekkend), prionen (veroorzaken gekke koeienziekte en Creutzfeld-Jacob Disease (CJD) bij de mens), dioxinen of PCB�s (kankerverwekkende stoffen).